- Item
- AIAC_5049
- Name
- Sv Pahomije - Komani
- Date Range
- 1500 – 1600
- Monuments
- Church
Seasons
-
AIAC_5049 - Sv Pahomije - Komani - 2017U periodu 17.07.-29.07.2017. godine, Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore, realizovao je arheološka istrživanja ostataka crkve Sv. Pahomija u selu Komani pored Podgorice. Ne postoje precizni istorijski podaci o vremenu nastanka crkve Sv. Pahomija Komanina. Na osnovu sačuvanog naziva, arhitektonske šeme, tehnike gradnje i izgleda prozora, može se pretpostaviti da je crkva nastaIa za života vladike Pahomija, tj. u XVI vijeku Po uklanjanju rastinja i površinskog sloja zemlje, otkriven je prvi kulturni sloj koji čine zemlja svijetlomrke boje, tanke kamene ploče (debljine 10-20 mm) sa tragovima maltera i kamen manjih dimenzija. Nakon tehničkog snimanja i uklanjanja tankih kamenih ploča, konstatovan je sloj poda crkve sa grobovima i temeljnom zonom u tamnomrkoj zemlji sa sitnim kamenom i malterom. U apsidi, dimenzija 1 x 2,10 m, u trećem otkopnom sloju konstatovan je nivo poda crkve sa temeljnom zonom. Ovaj sloj čini, za sada, otkrivena najstarija faza crkve omalterisanih zidova sa unutrašnje strane i sa temeljnom zonom. U apsidi crkve, kao i uz unutrašnje lice zidova konstatovan je nivo poda sa pragom. U unutrašnjosti crkve, u sjeveroistočnom uglu, iznad poda, pronađeni su ostaci pižuna, dimenzija 0,55 x 0,41 x 0,27 m. Na visini 0,84 m od najviše tačke pižuna u istom uglu nalaze se tragovi ploče u tkivu sjeveroistočnog ugla crkve, kao i u jugoistočnom uglu na visini od 1 m, dok u ovom uglu pižun nije konstatovan. Časna trpeza je udaljena od apsidalnog zida za 4,10 m i njena visina iznosi 1,03 m. Njena sadašnja pozicija je sekundarna. S obzirom da je u sloju oko časne trpeze pronađeno devet novčića iz XIX i XX vijeka, moguće da je u XIX vijeku repozicionirana sa prvobitnog mjesta na sadašnju lokaciju. U unutrašnjosti crkve konstatovano je dvanaest grobova, od kojih je jedanaest orijentisano u pravcu istok-zapad, dok je jedan grob orijentisan u pravcu sjever-jug. Od pokretnih nalaza pronađeni su fragmenti keramike, 33 novčića i klinovi. Na unutrašnjem licu svih zidova nalaze se ostaci starijeg i mlađeg sloja maltera (stariji sloj maltera je krečni, dok je mlađi cementni). Svi zidovi su zapunjeni sitnim kamenom i betonom u gornjoj zoni-mlađi horizont, u donjoj zoni zapunu čini sitni kamen-stariji horizont, dok unutrašnja i spoljašnja lica svih zidova čini pravilno klesan kamen slagan u pravilne redove. Pokretni nalazi pronađeni su u: uglu rova 2 i 3 (spoljni jugozapadni ugao priprate) - fragmenti keramike i u rovu 4 - fragmenti keramike i 1 klin. Sudeći prema preliminarnim rezultatima, crkva najvjerovatnije sadrži tri kulturna horizonta: Najstariju otkrivenu fazu predstavlja crkva sa kamenim krovnim pokrivačem, podom, grobovima i krečnim malterom, mlađu fazu čini priprata sa južnim i sjevernim zidom i grobovima, dok najmlađu fazu čini zapadni zid priprate. -
AIAC_5049 - Sv Pahomije - Komani - 2018U periodu 08.05.-07.06.2018. godine, Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore, realizovao je arheološka istrživanja ostataka crkve Sv. Pahomija u selu Komani pored Podgorice. Istraživanje je započeto u oltarskom dijelu crkve, dimenzija 1.70 x 5 m, u prostoru od sjevernog ka južnom zidu crkve. U centralnom dijelu pronađena je baza časne trpeze na njenoj prvobitnoj poziciji, udaljena od apsidalnog zida za 34 cm. Baza je kružnog nepravilnog oblika, prečnika 40 cm i visine 17 cm. Radovi su zatim usmjereni na sjevernu polovinu naosa crkve, dimenzija 9,86 x 2 m od istoka ka zapadu. Uklonjene su pretpostavljene grobne ploče br. 1 i 8, dok je u sloju tamnomrke zemlje sa sitnim kamenom, debljine 0.30 m, otkriven veliki broj rasutih osteoloških ostataka na čitavoj površini. Tokom radova u blizini sekundarne časne trpeze otkrivena je velika kamena ploča nepravilnog oblika sa niskim kiljanom uz južni profil iskopa, dimenzija 1.20 x 0.53 m, kao i druga ploča sa kiljanom ka zapadu, takođe uz južni profil iskopa, dimenzija 1.10 x 0.38 m. Nakon uklanjanja pločâ, konstatovani su rasuti osteološki ostaci. Potom, uklonjen je drugi otkopni sloj debljine 15 cm od zapada ka istoku. Konstatovano je više grobova (dva groba pri zapadnom zidu naosa crkve, od kojih je jedan dječiji) i dalje ka istoku, u ovom sloju, dok se i dalje na terenu pronalazi veliki broj rasutih osteoloških ostataka. Grobovi u zapadnom dijelu su tipa sa pokrivnim pločama na dvije vode, dok su u istočnom sa ravnim pločama. Pronađeni su ostaci starijeg zida ispod proskomidije koji zalazi ispod temeljne zone sjevernog zida crkve. Zid je dužine 6,20 m i u dijelu ispod proskomidije njegova širina iznosi 0,55 m, dok u produžetku ka zapadu zalazi ispod temeljne zone sjevernog zida u dužini od cca 3 m, čime čini bazu sjevernog zida u tom dijelu. Pri zapadnom zidu naosa crkve, otvoren je, definisan i tehnički snimljen pokojnik u grobu br. 5, dimenzija 1,85 x 1 m. Radovi su zatim usmjereni na spuštanje na isti nivo i u oltarskom dijelu crkve, od sjevera ka jugu oko prvobitne baze časne trpeze. Nakon tehničkog snimanja, otvoren je grob br. 6, dimenzija 1,88 x 0,55 m, koji se nalazi uz stariji zid. U njemu su pronađena dva pokojnika jedan iznad drugog. Otvoren je i grob br. 7, dimenzija 2 x 0,52 m, u kome se nalaze dva pokojnika, jedan iznad drugog. Gornji pokojnik je definisan, dok je br. 7A zatrpan i ostavljen za definisanje u narednoj kampanji zbog nedostatka vremena. Nakon pražnjenja grobnice br. 6, ona je uklonjena i otkriven je još jedan red kamena najstarijeg zida u crkvi. Nakon tehničkog snimanja, oltarska zona crkve je pokrivena najlonom, nakon čega je zapunjena zemljom do visine nivoa poda u crkvi radi stabilnosti južnog zida crkve i biće otkopana u narednoj kampanji. U priprati, radovi su usmjereni na definisanju sloja ispod zapadnog zida priprate, koji je uklonjen, jer ne pripada izvornom ansamblu mlađe faze crkve, nego je naknadno prizidan i predstavlja nestabilni suhozid nepravilnog oblika bez temeljne zone. Izdefinisane su temeljne zone sjevernog i južnog zida priprate, uz koje su sa unutrašnje strane pronađeni sitni osteološki ostaci. Od pokretnih nalaza pronađeno je ukupno 43 inventarska nalaza, od kojih izdvajamo novac, klinove, fragmente keramike, staklenu bočicu, dugme, kao i fragmente keramike u vidu studijskog materijala.
Media
- Name
- Sv Pahomije - Komani
- Year
- 2017
- Summary
-
me
U periodu 17.07.-29.07.2017. godine, Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore, realizovao je arheološka istrživanja ostataka crkve Sv. Pahomija u selu Komani pored Podgorice.
Ne postoje precizni istorijski podaci o vremenu nastanka crkve Sv. Pahomija Komanina. Na osnovu sačuvanog naziva, arhitektonske šeme, tehnike gradnje i izgleda prozora, može se pretpostaviti da je crkva nastaIa za života vladike Pahomija, tj. u XVI vijeku
Po uklanjanju rastinja i površinskog sloja zemlje, otkriven je prvi kulturni sloj koji čine zemlja svijetlomrke boje, tanke kamene ploče (debljine 10-20 mm) sa tragovima maltera i kamen manjih dimenzija. Nakon tehničkog snimanja i uklanjanja tankih kamenih ploča, konstatovan je sloj poda crkve sa grobovima i temeljnom zonom u tamnomrkoj zemlji sa sitnim kamenom i malterom. U apsidi, dimenzija 1 x 2,10 m, u trećem otkopnom sloju konstatovan je nivo poda crkve sa temeljnom zonom. Ovaj sloj čini, za sada, otkrivena najstarija faza crkve omalterisanih zidova sa unutrašnje strane i sa temeljnom zonom. U apsidi crkve, kao i uz unutrašnje lice zidova konstatovan je nivo poda sa pragom.
U unutrašnjosti crkve, u sjeveroistočnom uglu, iznad poda, pronađeni su ostaci pižuna, dimenzija 0,55 x 0,41 x 0,27 m. Na visini 0,84 m od najviše tačke pižuna u istom uglu nalaze se tragovi ploče u tkivu sjeveroistočnog ugla crkve, kao i u jugoistočnom uglu na visini od 1 m, dok u ovom uglu pižun nije konstatovan.
Časna trpeza je udaljena od apsidalnog zida za 4,10 m i njena visina iznosi 1,03 m. Njena sadašnja pozicija je sekundarna. S obzirom da je u sloju oko časne trpeze pronađeno devet novčića iz XIX i XX vijeka, moguće da je u XIX vijeku repozicionirana sa prvobitnog mjesta na sadašnju lokaciju.
U unutrašnjosti crkve konstatovano je dvanaest grobova, od kojih je jedanaest orijentisano u pravcu istok-zapad, dok je jedan grob orijentisan u pravcu sjever-jug. Od pokretnih nalaza pronađeni su fragmenti keramike, 33 novčića i klinovi.
Na unutrašnjem licu svih zidova nalaze se ostaci starijeg i mlađeg sloja maltera (stariji sloj maltera je krečni, dok je mlađi cementni). Svi zidovi su zapunjeni sitnim kamenom i betonom u gornjoj zoni-mlađi horizont, u donjoj zoni zapunu čini sitni kamen-stariji horizont, dok unutrašnja i spoljašnja lica svih zidova čini pravilno klesan kamen slagan u pravilne redove.
Pokretni nalazi pronađeni su u: uglu rova 2 i 3 (spoljni jugozapadni ugao priprate) - fragmenti keramike i u rovu 4 - fragmenti keramike i 1 klin.
Sudeći prema preliminarnim rezultatima, crkva najvjerovatnije sadrži tri kulturna horizonta: Najstariju otkrivenu fazu predstavlja crkva sa kamenim krovnim pokrivačem, podom, grobovima i krečnim malterom, mlađu fazu čini priprata sa južnim i sjevernim zidom i grobovima, dok najmlađu fazu čini zapadni zid priprate. -
en
In July 2017, the Center for Conservation and Archeology of Montenegro, conducted archaeological excavations of the remains of the church of St. Pahomije in the village of Komani near Podgorica.
There is no precise historical evidence for the time of construction of the church of St. Pahomija Komanina. Based on the preserved name, architectural scheme, construction techniques and appearance of the windows, it can be assumed that the church was built during the life of Bishop Pahomije, ie. in the XVI century.
After removing the vegetation and the surface layer of the soil, the first cultural layer was discovered, which consists of light brown soil, thin stone slabs (10-20 mm thick) with traces of mortar and stone of smaller dimensions. After technical recording and removal of thin stone slabs, a layer of the church floor with graves, and a foundation zone in dark earth with small stones and mortar was found. In the apse, measuring 1 x 2.10 m, in the third excavation layer, the level of the floor of the church with the foundation zone was ascertained. This layer is, for now, the oldest phase of the church with plastered walls on the inside and with the foundation zone. In the apse of the church, as well as along the inner face of the walls, the level of the floor with the threshold was stated.
In the interior of the church, in the northeast corner, above the floor, the remains of a bench, measuring 0.55 x 0.41 x 0.27 m, were found. At a height of 0.84 m from the highest point of the bench in the same corner, there are traces of a slab in the fabric of the northeast corner of the church, as well as in the southeast corner at a height of 1 m, while no bench was found in this corner.
The altar is 4.10 m away from the apsidal wall and its height is 1.03 m. Its current position is secondary. Considering that nine coins from the XIX and XX centuries were found in the layer around the altar, it is possible that in the XIX century it was repositioned from its original location to its current location.
Twelve graves were found inside the church, eleven of which were oriented east-west, while one grave was oriented north-south. Fragments of pottery, 33 coins and wedges were found among the small finds. On the inner face of all walls, there are the remains of an earlier and later layer of mortar (the earlier layer of mortar is lime, while the later is cement). All the walls are filled with small stone and concrete in the upper zone - the earlier horizon, in the lower zone the filling is made of small stone - the later horizon, while the inner and outer faces of all walls are properly carved stone stacked in regular courses.
Small finds were found in: the corner of trench 2 and 3 (outer southwest corner of the narthex) - fragments of pottery and in trench 4 - fragments of pottery and 1 nail.
Judging by the preliminary results, the church most likely contains three cultural horizons: The oldest discovered phase is a church with a stone roof, floor, graves and lime mortar, the younger phase consists of a narthex with a south and north wall and tombs, while the youngest phase is the west wall of the narthex. - Director
- Dejan Gazivoda
- Research Body
- Center for Conservation and Archeology of Montenegro
- Funding Body
- Ministry of culture of Montenegro
Media
- Name
- Sv Pahomije - Komani
- Year
- 2018
- Summary
-
me
U periodu 08.05.-07.06.2018. godine, Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore, realizovao je arheološka istrživanja ostataka crkve Sv. Pahomija u selu Komani pored Podgorice.
Istraživanje je započeto u oltarskom dijelu crkve, dimenzija 1.70 x 5 m, u prostoru od sjevernog ka južnom zidu crkve. U centralnom dijelu pronađena je baza časne trpeze na njenoj prvobitnoj poziciji, udaljena od apsidalnog zida za 34 cm. Baza je kružnog nepravilnog oblika, prečnika 40 cm i visine 17 cm. Radovi su zatim usmjereni na sjevernu polovinu naosa crkve, dimenzija 9,86 x 2 m od istoka ka zapadu. Uklonjene su pretpostavljene grobne ploče br. 1 i 8, dok je u sloju tamnomrke zemlje sa sitnim kamenom, debljine 0.30 m, otkriven veliki broj rasutih osteoloških ostataka na čitavoj površini. Tokom radova u blizini sekundarne časne trpeze otkrivena je velika kamena ploča nepravilnog oblika sa niskim kiljanom uz južni profil iskopa, dimenzija 1.20 x 0.53 m, kao i druga ploča sa kiljanom ka zapadu, takođe uz južni profil iskopa, dimenzija 1.10 x 0.38 m. Nakon uklanjanja pločâ, konstatovani su rasuti osteološki ostaci. Potom, uklonjen je drugi otkopni sloj debljine 15 cm od zapada ka istoku.
Konstatovano je više grobova (dva groba pri zapadnom zidu naosa crkve, od kojih je jedan dječiji) i dalje ka istoku, u ovom sloju, dok se i dalje na terenu pronalazi veliki broj rasutih osteoloških ostataka. Grobovi u zapadnom dijelu su tipa sa pokrivnim pločama na dvije vode, dok su u istočnom sa ravnim pločama. Pronađeni su ostaci starijeg zida ispod proskomidije koji zalazi ispod temeljne zone sjevernog zida crkve. Zid je dužine 6,20 m i u dijelu ispod proskomidije njegova širina iznosi 0,55 m, dok u produžetku ka zapadu zalazi ispod temeljne zone sjevernog zida u dužini od cca 3 m, čime čini bazu sjevernog zida u tom dijelu. Pri zapadnom zidu naosa crkve, otvoren je, definisan i tehnički snimljen pokojnik u grobu br. 5, dimenzija 1,85 x 1 m. Radovi su zatim usmjereni na spuštanje na isti nivo i u oltarskom dijelu crkve, od sjevera ka jugu oko prvobitne baze časne trpeze. Nakon tehničkog snimanja, otvoren je grob br. 6, dimenzija 1,88 x 0,55 m, koji se nalazi uz stariji zid. U njemu su pronađena dva pokojnika jedan iznad drugog. Otvoren je i grob br. 7, dimenzija 2 x 0,52 m, u kome se nalaze dva pokojnika, jedan iznad drugog. Gornji pokojnik je definisan, dok je br. 7A zatrpan i ostavljen za definisanje u narednoj kampanji zbog nedostatka vremena. Nakon pražnjenja grobnice br. 6, ona je uklonjena i otkriven je još jedan red kamena najstarijeg zida u crkvi. Nakon tehničkog snimanja, oltarska zona crkve je pokrivena najlonom, nakon čega je zapunjena zemljom do visine nivoa poda u crkvi radi stabilnosti južnog zida crkve i biće otkopana u narednoj kampanji.
U priprati, radovi su usmjereni na definisanju sloja ispod zapadnog zida priprate, koji je uklonjen, jer ne pripada izvornom ansamblu mlađe faze crkve, nego je naknadno prizidan i predstavlja nestabilni suhozid nepravilnog oblika bez temeljne zone. Izdefinisane su temeljne zone sjevernog i južnog zida priprate, uz koje su sa unutrašnje strane pronađeni sitni osteološki ostaci.
Od pokretnih nalaza pronađeno je ukupno 43 inventarska nalaza, od kojih izdvajamo novac, klinove, fragmente keramike, staklenu bočicu, dugme, kao i fragmente keramike u vidu studijskog materijala. -
en
In the period from 08. May to 07. Jun 2018 year, the Center for Conservation and Archeology of Montenegro, carried out archaeological excavations of the remains of the church of St. Pahomija in the village of Komani near Podgorica.
The excavation began at the part of the church near the altar: this was a trench measuring 1.70 x 5 m, running from the north to the south wall of the church. In the central part, the base of the altar was found in its original position, 34 cm away from the apsidal wall. The base is circular and irregular in shape, 40 cm in diameter and 17 cm high. The excavation were then directed to the northern half of the nave of the church, measuring 9.86 x 2 m from east to west. The presumed gravestones no. 1 and 8, were found in a layer of dark brown earth with small stones, 0.30 m thick, a large number of scattered osteological remains were discovered on the entire surface. During the excavation near the altar, a large stone slab of irregular shape with a slight tilt was discovered along the southern profile of the excavation, measuring 1.20 x 0.53 m, as well as another slab, also along the southern profile of the excavation, measuring 1.10 x 0.38 m. After removing these pslabs, scattered osteological remains were found. Then, another 15 cm thick excavation layer was removed from west to east.
In this layer several graves were found (two graves at the west wall of the nave of the church, one of which is for children) and further to the east, while a large number of scattered osteological remains are still found in the terrain. The graves in the western part are of the type with cover slabs forming a gable roof, while in the eastern part they are with flat slabs. Remains of an older wall were found under the proskomedia that descends below the foundation zone of the north wall of the church. The wall is 6.20 m long and in the part below the proscomidia its width is 0.55 m, while in the extension to the west it goes below the foundation zone of the north wall in the length of about 3 m, thus forming the foundation of the north wall in that part. At the west wall of the nave of the church, grave no. 5 was discovered. The excavations were then aimed at descending to the same level in the altar part of the church, from north to south around the original base. Grave no. 6 was located next to the older wall. Two deceased people were found in it, one above the other. Grave no. 7 also had two phases of burial, unfortunately without finds. After the technical survey, the altar zone of the church was covered with nylon, after which it was filled with earth to the level of the floor in the church. These measures have been taken in order to stabilization of the south wall of the church whose excavations will continue in the next campaign.
In the narthex, the works are aimed at defining the layer under the western wall of the narthex, which was removed because it does not belong to the original ensemble of the younger phase of the church, but was added later and represents an unstable drywall of irregular shape without a foundation zone. The basic zones of the northern and southern walls of the narthex were defined, along which small osteological remains were found on the inside.
From the small finds, we single out bronze coins, nails, fragments of ceramics, a glass bottle and a button. - Director
- Dejan Gazivoda
- Research Body
- Center for Conservation and Archeology of Montenegro
- Funding Body
- Ministry of culture of Montenegro
Media
- Images
-
DSC01424a.JPG