Survey · FastiOnline

Item: AIAC_3180
Permalink: https://www.fastionline.org/excavation/AIAC_3180

Name: Basilica extramuros of Scampis
Date Range: 400 – 600
Monuments: Basilica (christian)

Seasons

Media

Images: Untitled-1.jpg

Name: Basilica extramuros of Scampis

Year: 2007
Summary: sq Në gjysmën e parë të vitit 2007, gjatë një gërmimi për ndërtimin e një objekti publik në qendrën e qytetit të Elbasanit doli në dritë një sipërfaqe me mozaik në një thellësi rreth 3 m nën nivelin e terrenit. Menjëherë pas zbulimit, nga ana e Institutit të Arkeologjisë u morën masa për sistemimin e gërmimit arkeologjik të monumentit. Të dhënat nga kërkimet (të përqëndruara në një sipërfaqe gërmimi prej 11,8 m x 5,5 m) treguan se mozaiku i takonte nefit qendror të një bazilike paleokristiane, të ndodhur rreth 50 m në jug të portës jugore të castrum-it dhe rreth 25 m në lindje të vazhdimit të cardo-s së qytetit romak Scampis. Për gërmimin dhe dokumetimin e materialit arkeologjik u improvizua një rrjet kuadratik, ku kuadrati K1 u hap në nefin qendror, K2 në nefin jugor dhe K4 në lindje të nefit qendror që korrespondon me zonën e sanktuarit. Në këndin juglindor të bazilikës ndodhen themelet e një ndërtese të vonë (e vitit 1932), të cilat zbresin deri në dyshemenë me mozaik, por që është e vështirë të thuhet nëse e kanë dëmtuar atë apo jo. Pastrimi i kuadrateve K1 dhe K2 bëri të mundur dokumentimin e stratigrafisë në profilet tërthore të bazilikës. Në pjesën e naosit, nën shtresën aluvionale (US [0003], shtresë e trashë rreth 3 m e cila u vu re në tërë sipërfaqen e gërmuar të monumentit) ndodhet shtresa e rrënojës së muraturës US [0004] rreth 40 cm e trashë në pjesën më të madhe të saj dhe nën të, një shtresë e hollë disa cm e kompaktuar US [0005] direkt mbi dyshemenë me mozaik US [0006]. Vetëm pranë themelit të ndërtesës moderne këto shtresa janë ndërprerë nga hapja e kanalit të themelit që më pas është mbushur me të njëjtin material. Për këtë arsye në këtë pjesë niveli i materialit të rrënojave është edhe më i lartë US [0061]. Ndërsa pranë murit jugor të naosit, shtresa e rrënojës shkon deri në nivelin maksimal të ruajtjes së mureve, në kuotë rreth 127,50 m.
Gërmimet në nefin qendror zbuluan se dyshemeja e shtruar me mozaik polikrom përbëhej nga tesera prej guri, mermeri, qeramike dhe brumi qelqi me dimensione më të vogla se 1 cm x 1 cm, të realizuara me tonalitetet e ndryshme të të gjelbrës, të zezës dhe të kuqes.
Në pjesën mes naosit dhe sanktuarit u zbuluan elemente arkitektonike të tilla si pjesë të pllakave me mermer të zi të kangjellës, fragmente sarkofagësh dhe stelash romake të ripërdorura në murin që ka shërbyer ndoshta si stilobat i kangjellës së sanktuarit, si dhe fragmente të vogla të syrprinës dhe të njërës nga këmbët e tavolinës së altarit.
Ndërkohë që dyshemeja e nefit jugor ishte e shtruar me pllaka guri gëlqeror dhe në të ishin hapur në një periudhë ndoshta pas shkatërrimit të bazilikës edhe disa varre. Nga këto të fundit u identifikuan dy varre fëmijësh, konstruksioni i të cilëve është krijuar duke përdorur pllakat e hequra nga kjo dysheme. Në murin jugor të nefit jugor që ruhet në një lartësi të konsiderueshme (rreth 1,80 m) u identifikuan dy shtresa pikture me motive gjeometrike. Në shtresën më të poshtme të nefit jugor u gjet dhe një kolonë (US [0008]) ndoshta pjesë e harkadës jugore të bazilikës.
Në të njëjtën kohë me gërmimin u bë një ndërhyrje konsolidimi e cila konsistoi në konservimin paraprak të sipërfaqeve me mozaik të naosit dhe pikturës murale të nefit jugor të bazilikës.; en The construction works undertaken during the first half of 2007 within the city-centre of Elbasan, revealed the remains of a mosaic floor, approximately at a 3m of depth from the ground level. Following this discovery, the Albanian Institute of Archaeology initiated a series of archaeological excavations at the mosaic area.
The excavations, which were located in a surface area of 11, 8 m x 5, 5 m, showed that the mosaic floor is part of the central nave of an early Christian basilica, situated app. 50 m to south of the southern gate of the existing roman _castrum_, and 25 m east of the _cardo_ line of the Roman city of _Scampis_. The site was divided into quadratic excavations grids; trench K1 was opened within the central nave, K2 in the southern nave, and K4 to the east of the central nave, which corresponds to the sanctuary area.
To the south-eastern corner of the basilica, the foundation levels of a later (1932) building were found. The foundation remains go as deep as the mosaic floor, though, there is not yet any obvious damage on the mosaic. Excavations in trenches K1 and K2 enabled the recording of the stratigraphic layers in the transversal profiles of the basilica.
In the central nave area, below the alluvial stratum (US [0003], a layer of app. 3 m thick extended in the entire area of the monument), the wall ruins US [0004] (40 cm wide) of the basilica were discovered. Another compact and thin layer US [0005] was found beneath the walls and above the mosaic floor US [0006]. Near the modern building, these layers are cut by the opening of the building’s foundation channel. Therefore, at this area the ruins appear higher US [0061] then in the other excavated sections. Near the southern wall of the nave, the destruction layer reaches the highest level of the preserved walls, at app. 127, 50 m.
The excavations undertaken in the central nave of the basilica revealed details of the mosaic floor. It is a polychrome mosaic made of stone, marble, terracotta and glass _tesserae_, smaller then 1 cm x 1 cm and painted with different gradation of green, black and red colours.
In the area between the central nave and the sanctuary, various architectonic elements were discovered, such as: black marble slabs of the sanctuary gate; fragments of a Roman sarcophagus and _stelae_, perhaps reused on the construction of the stylobate wall of the sanctuary gate; and remains of the legs and top of the altar table .
The excavation revealed that the floor of the southern nave was paved with limestone slabs. In a later phase, perhaps after the destruction of the basilica, several graves were placed in the southern nave. Two of the graves, which belonged to infant individuals, were constructed with the lime stone slabs of the nave’s floor. In the southern wall of this nave, (preserved at 1, 80 m of high), two fresco layers of geometric motives were found. A column (US [0008]), probably part of the southern arcade of the basilica was found at the lower layer of the southern nave.
During this season, at the same time with the excavation, conservation works of the mosaic floor and of the mural paints were also carried out.
Director: Elio Hobdari; Ylli Cerova
Research Body: Instituti Arkeologjik Tiranë (Albanian Institute of Archaeology)

Media

Name: Basilica extramuros of Scampis

Year: 2008
Summary: sq Gërmimet arekologjike të vitit 2008 në bazilikën paleokristiane extramuros të castrum-it romak të Scampis-it, u përqëndruan në heqjen e plotë të shtresës së trashë uniforme të dheut aluvional US [0003] prej 3 m, si dhe në zëvëndësimin e rrjetit të mëparshëm kudatrik me një tjetër, të rregullt e të orientuar sipas aksit të zhvillimit të bazilikës. Kështu, kuadrati K4 u nda në katër kuadratë më të vegjël (K4 a, b, c, d) për të organizuar në mënyrë më të detajuar gërmimin e sanktuarit; Kuadrati K3 u zgjerua në pjesën më lindore të nefit jugor (dhe krahun jugor të transeptit); ndërkohë kuadrate të reja gërmimi u hapën në anën lindore jashtë bazilikës (K5) dhe në nefin verior (K6).
Gjatë gërmimeve në kuadratet K2 dhe K3 u identifikua skaji lindor dhe një pjesë e muraturës (US [0067]) së pilastrit të harkadës jugore të nefit jugor, vazhdimi i murit të këtij ambienti si dhe një mur tjetër paralel me të, rreth 1,5 m larg që duhet t’i takonte një dhome komunikuese me transeptin. Transepti rezultoi i tipit pa krahë të dalë dhe me një ambient më në jug. Në këtë ambient të vogël, u gjend një pllakë e madhe guri jo e rregullt që ndodhej mbi një zbrazëtirë, e cila mund ti përkas mbulesës së një varri.
Gërmimet në kuadratin K4 zbuluan një pjesë të madhe të elementëve arkitektonikë të kangjellës si dhe fragmente dritaresh të sanktuarit. Gjithashtu u zbulua plotësisht dhe stilobati i kangjellës, në formë "Π" me prostoon që avanconte në nef. Për ndërtimin e stilobatit ishin ripërdorur (spolia) fragmente sarkofagësh dhe stelash romake, ku veçon një fragment stele (SF 003) që kishte të gdhendur bazën e një kolone. Edhe pse gërmimet në këtë sezon nuk mundën të zbulonin dyshemenë e sanktuarit, mund të supozohet se mozaiku i nefit qendror vazhdon edhe në të. Ndërkohë u zbulua dyshemeja në të dy krahët e prostoon-it dhe rezultoi se në këto dy pjesë mozaiku ishte dëmtuar pothuajse plotësisht në nivelin e teserave, ndërsa suporti përgjithësisht ruhej mirë. Ndoshta kjo ka ardhur për arsye të shembjeve të mureve mbi të.
Në K4 a, dhe K4 d, u identifikua shtresa e shembjes që përmbante sasi të konsiderueshme fragmentesh të blloqeve të çmërsit të gjysmëkupolës së absidës. Të tilla u gjetën pak edhe në K4 c dhe duhet të vinin nga qemeret e harqeve të harkadave. Me zbulimin e pjesës së sipërme të murit të absidës u pa se dritaret e saj kishin pësuar një modifikim të rëndësishëm: ku në fazën e parë dritarja ishte me një triforë, me hapja totale rreth 350 cm; dhe në një fazë të mëvonshme ajo ishte murosur, e ndoshta mund të ketë qenë përsëri një biforë ose triforë (më e vogël se e para), dëshmuar kjo nga gjetja prapa absidës e një kolone dritareje në shtresën e rrënojës në K5 (US [0038]). Në të dyja shpatullat e ruajtura të dritares treshe ruhej edhe suvaja, pa pikturë. Pjesa e brendshme e absidës ruante sipërfaqe të konsiderueshme pikture, kryesisht bordura të kuqe dhe pjesë fushe blu ose të gjelbra. Nën nivelin e shembjes së mureve u identifikua edhe pjesa e sipërme e sintronit të ndërtuar me tulla. Sintroni duket se është gjysmërrethor dhe ka edhe një pjesë të drejtë, të mbështetur në pilastrin e harkadës që del nga muri lindor.
Gërmimi në K5 dëshmoi se absida e bazilikës vishej nga brenda nga një moziak paretal me suport prej paste gëlqereje me trashësi disa centimetërshe dhe tesera të vëna me pjesën e sipërme të tyre në një plan të çrregullt. Vetëm një fragment (SF 175) përmbante motive dekorative.
Ndërsa gërmimet në nefin verior (kuadrati K6) zbuluan fragmente afresku si in situ në murin verior ashtu edhe me përqëndrime të mëdha US [0048] në shtresën e shembjes.; en The archaeological excavations of 2008 undertaken in the early Christian basilica of the roman _castrum_ of _Scampis_, focused on the removal of the thick alluvium soil layer (US [0003]), and the replacement of the excavation grid, with a new one, which was more regular and followed the direction of the basilicas axis. In order to have a detailed organization of the sanctuary area, trench K4 was divided into 4 smaller trenches (K4 a, b, c, d); Trench K3 was extended on the most eastern part of the southern nave (including the southern side of the basilicas transept); in addition, new trenches were open outside the basilica, on its eastern side (K5) and in the northern nave (K6).
The excavation in trenches K2 and K3, uncovered the eastern end of the southern aisle and a part of the pilaster wall (US [0067]) of its arcade, the wall extension of this area, and another wall line which extends 1, 5 m away and runs parallel to the previous wall; it seems to belong to a room which enabled access to the transept. The arm of the transept does not emerge beyond the aisle, but has an additional room further to its south. A group of large and irregular stone slabs, perhaps part of a grave cover, was revealed within the small room. The excavation of trench K4 uncovered major parts of the architectonic elements of the sanctuary gate and windows.
During this season the stylobate wall of the sanctuary gate was entirely revealed; it has the shape of a letter “Π”, with a prostoon that advances toward the nave. The stylobate is constructed with reused fragments of Roman sarcophagi and stelae; one of the stelae has a column basement carved on the surface (SF 003). Although the sanctuary floor was not uncovered, it could be assumed that the mosaic floor extends toward the sanctuary area. The mosaic floor on both sides of the prostoon appeared entirely damaged at the tesserae level, though its _rudus_ was mostly well-preserved. This damage might be probably related to the destruction of the surrounding walls.
The destruction layer revealed in trenches K4a and K4d contained considerable stone fragments of the semicircular apse. Similar stone blocks were also found in K4 c, which are probably related to the destruction of the arcade vaults. The discovery of the upper wall of the apse showed that the windows had been subject of a significant modification: a triphoral window existed in a first phase, with a total opening of 350 cm; in a second phase it appears to have been replaced by an immured type of window, perhaps a smaller biphore or a triphore. This is testified by the discovery of a window columns in the rubble layer (K5 (US [0038]) behind the apse. The plaster preserved on both sides of the triphoral window shows no evidence of paint, while the inner part of the apse was painted in red (frame), blue and green (surface). Under the destruction layer layer, the upper part of the synthrone was uncovered. It was made of bricks and has a semicircular shape.
The excavations undertaken in trench K5 showed that the apse of the basilica was covered with mural mosaic set on a lime layer. Only one of the fragments found (SF 175) contained decorative motives.
The excavations in the northern nave (trench K6) uncovered _in situ_ frescoe fragments of the northern wall. Abundant plaster fragments were also discovered in the destruction layer US [0048].
Director: Ylli Cerova; Elio Hobdari
Research Body: Instituti Arkeologjik Tiranë (Albanian Institute of Archaeology)

Media

Name: Basilica extramuros of Scampis

Year: 2009
Summary: sq Në sezonin e kërkimeve arkeologjike të vitit 2009, në bazilikën paleokrisitiane extramuros të castrum-it romak të Scampis-it, u hapën kuadrate të reja gërmimi në anën perëndimore dhe jugore të monumentit si dhe vazhduan gërmimet në kuadratet e hapura në sezonet e mëparshme. Gërmimet në pjesën perëndimore identifikuan narteksin, kalimet për në anekset në jug dhe në veri të tij, si dhe pilastrin (US [0067]) e kolonën e dytë (US [0068]) të harkadës jugore të bazilikës. Gjithashtu, u zbulua dhe një ambient në perëndim të narteksit, atrium apo ekzonarteks, i cili duket se është shtuar ose modifikuar në një fazë rindërtimi të monumentit.
Gërmimi në anën e jashtme jugore të murit të kishës (Kuadrati K13) identifikoi një përqëndrim fragmentesh qelqi ngjyrë kafe, që duket se i përkasin njërës prej dritareve. Në këndin jugperëndimor të kuadratit, në tabanin e tij, u zbulua një boshllëk që shtrihej horizontalisht drejt jugut, çka mund të dëshmojë prezencën e një varri.
Vazhdimi i gërmimeve në absidën dhe murin lindor të bazilikës sollën të dhëna të reja mbi teknikën e ndërtimit. Muri është ndërtuar me alternim radhësh të trefishta tullash dhe breza gurësh rreth 50 cm të lartë, të lidhur me llaç të bollshëm e me cilësi të mirë, çka dëshmojnë për përdorimin e teknikës opus mixtum.
Kërkimet e mëtejshme në nefin qendror përcaktuan se mozaiku polikrom i dyshemesë është i organizuar në dy panele, një në lindje dhe tjetri në perëndim. Paneli lindor, brenda bordurës së dyfishtë ka një krater në aks, në pjesën e poshtme të tij, nga i cili lulëzojnë degë hardhie që mbushin gjithë hapësirën e panelit. Ndërmjet degëve ka kafshë e shpendë të ndryshëm, ndërsa në të dyja anët e kraterit ka dy figura njerëzore, një
mashkull në të majtë dhe një femër në të djathtë. Paneli perëndimor, ka, mbi një sfond të bardhë, tri pemë të gjelbëruara e me fruta të kuqe mbi të cilat fluturojnë, në pozicione të ndryshme, shpendë që duket se po zbresin për të ngrënë frutat. Po ashtu u zbulua se dhe sanktuari ka dysheme të shtruar me mozaik me motive rrathësh prerës që formojnë lule katërfletëshe. Shtrati i mozaikëve është ndërtuar me llaç të fortë me sasi të madhe pluhuri tulle duke i dhënë një ngjyrë të kuqe të theksuar.
Me zgjerimin e gërmimit u konstatua se piktura ruhej në pothuajse të gjithë gjatësinë e mureve të bazilikës. Afresket përbëhen nga panele drejtkëndorë të kufizuar nga bordura me motive të luspave në radhë të sfazuara dhe incizim të dekorit mbi intonako.
Ndërkohë që në këtë sezon u përcaktua me siguri që gjysmëkupola e absidës ishte e veshur me mozaik, në të cilin mbizotëronin teserat prej brumi qelqi. I vetmi motiv dekorativ i ruajtur i këtyre mozaikëve është ai i fragmentit SF 175. Ky konsistonte në tri fasha të dhëmbëzuara, dy në tonalitete të ndryshëm të të gjelbrës dhe një me tesera guri të butë ose qeramikë ngjyrë okër që shënonin kufirin ndërmjet mozaikut dhe pikturës parietale.
Gjatë gërmimit në bazilikë është gjetur vetëm një monedhë, në zonën e narteksit (K11), e cila është fare e palexueshme, megjithatë mund të jetë një nummus bizantin.; en During the field season of 2009 in the _extra-muros_ early Christian basilica of the Roman _castrum_ of _Scampis_, apart from the excavation carried out in the previously opened trenches, new trenches were also dug in the western and southern sides of the monuments
The excavations on the western part of the basilica revealed the area of the narthex, the passage ways to its southern and northern sides, and the pilaster (US [0067]) of the second columns (US [0068]) of the southern arcade. Also, a new room was discovered to the west of the narthex, probably the atrium of the exonarthex, which appears to have been paved or modified during a second phase of reconstruction.
The excavation on the outer and southern side of the church’s wall (trench K 13) identified a concentration of brown glass fragments, which seems to belong to one of the windows. The hiatus noticed in the ground level of the southwestern corner of the trench, could suggest for the existence of a possible grave. A further extension of the excavation in the apse and at the eastern wall of the basilica brought new data about the construction technique of the monuments. It consists of three horizontal courses of bricks alternated with stone rows of 50 cm high bonded with abundant lime mortar, which suggest the use an opus mixtum style of construction.
Further research in the central nave defined that the polychrome mosaic floor is organized into two panels, one lying to the east and the other to the west of the nave.
The surface of the eastern panel is occupied by a crater from which vine-braches freely spread out. Different birds and animals are positioned between the vine-branches, while two human figures stand on both sides of the crater: a male on the left and a female on the right side. The design of the western mosaic consists of a white surface and three green trees with red fruits on which flying birds seem to descend to eat the fruits. Another mosaic floor featuring intersecting circles which form a four leaf flower was uncovered in the sanctuary area. The mosaic bed is made of firm mortar with abundant crushed tile powder (_cocciopesto_), giving it a strong red color.
The extension of the excavation area ascertained that the mural painting is preserved on the entire length of the basilica’s walls. The wall frescoes consist of rectangular panels framed with irregular rows of fish scales motives. It was also now certain, that the semicircle apse has been covered with mosaic, dominated by glass paste tesserae. The only motive of the mosaic pf the apse is preserved in the fragment SF 175. It consists of three dented bandages; two of them are of different nuances of green color, and the others, probably made of soft limestone or ocher clay tesserae, create the border between the mosaic and the wall paintings.
The only coin found during the excavation was revealed in the narthex area (K11), which though badly leggible, could be a Byzantine _nummus_.
Director: Elio Hobdari; Ylli Cerova
Research Body: Instituti Arkeologjik Tiranë (Albanian Institute of Archaeology)

Media

Name: Basilica extramuros of Scampis

Year: 2010
Summary: en The investigation of 2010 undertaken in the _extra-muros_ early Christian basilica of the Roman _castrum_ of _Scampis_ aimed to define the outline plan of the monument, to further understand the functional areas and distinguish its architectonic elements.
By the end of the season, the excavation established the layout of the church, though the extension of the annexes to the north and south of the exonarthex or the atrium remain as yet undefined. It is quite clear that the basilica has an east-west orientation, with a 17 degree of deviation to its northeast-southwest direction. The basilica has a three aisled plan with a transept and a semicircle apse; the arms of the transepts do not exceed the width of the aisles. The arcades of the side aisles have five arches supported by two free-standing pilasters alternating with two columns. Given the altitude of the supportive elements of the arcades, it could be assumed that the basilica did not have had a gallery. There are two window columns discovered so far; one of them belongs to the window of the nave set above the roof of the aisles (SF 105); whereas the other, still unearthed, is simple and has the capital incorporated (SF 117). Other capital fragments, which are assumed to belong to the biphoral windows, were found nearby the northern arcade. The window in the apse was initially built as a large triphoral type, but was later, probably in a second phase, immured and changed to a smaller, manifold, type of window. Numerous stone blocks of porous stones came out during the excavation, found mostly at the eastern part of the church. These are likely to have been used in the construction of the arcading and window arches, perhaps in combination with bricks even in the apse. Some elements of the sanctuary gate were also discovered, such as parts of the stylobate, columns, capitals, pilasters and slab stones fragments. The western part of the sylobate wall of sanctuary gate was entirely revealed. Its elements, which are made of reused roman sarcophagi and a stele, are set above a basement of bricks. The stele is vertically divided into two parts, reused in the construction of the stylobate of the _prostoon_. The sarcophagi cover, containing fish scales motives, has been utilized in the construction of the stylobate of the western parts of the sanctuary gate. Two pilasters were found in the eastern corners of the prostoon, US [0020] and US [0031].
The capitals of the columns (SF 007, 114, 115, 120, 121, 129, and 132) are made of limestone blocks and marble. The only two stone slabs revealed so far (SF 005+018+022 and SF 023), are likely to belong to the entrance passage of the sanctuary. They are of limestone and have the same decorative motives: an acanthus leaf crown with a cross at the center and a rhombus with floral motives consisting of four_ fleur de lis_ and a central button.; sq Kërkimet e vitit 2010 në bazilikën paleokristiane extramuros të castrum-it Scampis kishin si qëllim plotësimin e planimetrisë, njohjes së mëtejshme të hapësirave funksionale të saj dhe po aq të elementeve ndërtimor dhe arkitekturor të monumentit.
Në përfundim të këtij sezoni gërmimi u arrit të përcaktoheshin konturet e kishës duke mos mundur të kapet ende shtrirja e anekseve në veri dhe në jug dhe të ekzonarteksit ose atriumit në perëndim. Megjithatë është e qartë se bazilika ka orientim lindje-perëndim me një devijim rreth 17° drejt verilindje-jugperëndimit. Planimetria e saj është trenefëshe me transept, krahët e të cilit nuk dalin përtej gjerësisë së naosit, dhe ka absidë gjysmërrethore të theksuar (me dalje më të madhe se rrezja e saj). Harkadat e nefeve anësorë, kanë pesë harqe dhe katër mbështetjet e lira të tyre janë dy pilastra më muraturë dhe dy kolona të vendosura në mënyrë të alternuar. Nisur nga lartësia e suporteve të harkadave mund të themi se bazilika nuk duhet të ketë pasur galeri. Kolonat e dritareve të zbuluara deri tani janë dy: njëra i takon njërës prej dritareve të nefit qendror që ka qendruar mbi çatinë e nefeve (SF 105); ndërsa tjetra, e panxjerrë ende nga shtresa ku ndodhet, është e thjeshtë dhe shoqërohej me kapitelin e saj (SF 117). Fragmente të tjera kapitelesh të supozuar të dritareve dyshe janë gjetur pranë harkadës veriore. Absida në fazën e parë të saj ka pasur një dritare të madhe me siguri treshe, cila më vonë është murosur dhe në të duhet të jetë krijuar një dritare më e vogël, por gjithësesi e shumëfishtë.
Gjatë gërmimit dolën blloqe të shumta çmërsi, sidomos në pjesën lindore të kishës që duhet të jenë përdorur për ndërtimin e harqeve të harkadave dhe të dritareve e ndoshta të kombinuara me tullat edhe në gjysmëkupolën e absidës.
Ndërkohë që nga kangjella e sanktuarit janë zbuluar elementët e stilobatit të saj, kolona dhe kapitelet e tyre, pilastra dhe pllaka. Nga stilobati, në formë “Π” është zbuluar pothuajse plotësisht pjesa perëndimore, e cila konsiston nga nje bazament prej murature tullash mbi te cilin janë vendosur elementët e stilobatit që janë prodhuar duke ripërdorur një stelë dhe kapakun e një sarkofagu romak. Stela duket se është ndarë vertikalisht në dy pjesë të cilat janë përdorur për të ndërtuar stilobatin e prostoon-it. Ndërkohë me kapakun e sarkofagut me dekor luspash janë ndërtuar stilobatët e dy pjesëve perëndimore të kangjellës. Në to janë modeluar bazat e kolonave, të cilat ndodheshin, dy në hyrjen e prostoon-it dhe dy në këndet veriperëndimore dhe jugperëndimore të kangjellës. Në këndet lindore të prostoon-it ndodheshin dy pilastra, US [0020] dhe US [0031].
Kapitelet e kolonave dhe të kolonetave (SF 007, 114, 115, 120, 121, 129, 132) janë prej guri gëlqeror dhe mermeri. Deri tani, vetëm dy pllaka të kangjellës janë zbuluar (SF 005+018+022 dhe SF 023) dhe pothuajse me siguri mund të thuhet se i takonin kalimit hyrës të sanktuarit. Ato janë prej guri gëlqeror dhe kanë dekor te njejtë: kurorë gjethesh akanthi me kryq të brendashkruar dhe romb me motiv floreal të përbërë nga katër _fleur de lis_ me buton qendror.
Director: Elio Hobdari; Ylli Cerova
Research Body: Instituti Arkeologjik Tiranë (Albanian Institute of Archaeology)

Media

Name: Basilica extramuros of Scampis

Year: 2011
Summary: sq Sezoni i kërkimeve arkeologjike të vitit 2011 në bazilikën paleokristiane extramuros të Elbasanit (qyteti romak i Scampis), u përqëndrua sërish në sektorët tradicionalë të gërmimit me qëllim njohjen e planimetrisë, elementeve arkitektonikë dhe teknikës së ndërtimit për datimin e monumentit. Megjithatë edhe në këtë sezon gërmimesh nuk u mund të evidentohej e gjithë struktura, pasi duket se shtrirja e saj vazhdon edhe më në perëndim dhe në veri. Gërmimet treguan se të gjitha muret ruhen në të njëjtën lartësi dhe se prishja e bazilikës është vepër e qëllimshme. Në përgjithësi, në asnjë nga kuadratët e gërmuar nuk u arrit deri në dysheme, pasi monumenti paraqet një sërë problemesh konservimi lidhur me arkitekturën, mozaikët dhe pikturën murale. Kjo e fundit ruhet në të gjithë perimetrin e zbuluar të mureve.
Gërmimi prapa absidës nxorri në dritë një pjesë të konsiderueshme murature, që jep qartë teknikën e përdorur (opus mixtum). Kjo teknikë, të paktën në absidë, është përdorur në të gjithë lartësinë e mureve. Pas absidës, ashtu si edhe brenda saj, gërmimi nxorri një sasi të madhe teserash dhe fragmentesh të vogla mozaiku me motive gjeometrike, që i takonin gjysmëkupolës së saj. Zbulimi i një kolone të harkadës ndarëse të nefeve vërtetoi praninë e suporteve të alternuara (kolonë – pilastër me muraturë).
Transepti është me krahë të patheksuar, rast ky unikal për kishat paleokristiane të zbuluara deri më sot në Shqipëri. U zbulua gjithashtu edhe rrënoja e një pilastri të harkadës jugore, në të cilin ishte përdorur një pllakë kangjelle, që duket t’i ketë takuar një faze më të hershme të bazilikës.
Rindërtimi pothuajse total i bazilikës e bën të ngjashme me monumente të tjera paleokristiane si bazilikat e Butrintit, kisha e 40 Shenjtorëve etj. Stilobatët ndarës të nefeve kanë lartësi të konsiderueshme mbi dyshemenë e nefit qendror, por askund nuk u kap lartësia e plotë e tyre. Narteksi ka patur aneks, të paktën në krahun jugor të tij. Mozaikët, për nga repertori i teserave, me mbizotërim të atyre prej brumi qelqi, afrojnë me ata të kapelës të amfiteatrit të Durrësit, bazilikës së Arapajt dhe baptisterit të katedrales së Bylisit, të gjitha të datuara në fundin e periudhës së antikitetit të vonë. Skulptura arkitektonike dhe e instalimeve është e pasur dhe vërehet një bashkëekzistencë e asaj të importuar me skulpturën lokale.; en The archaeological season of 2011 carried out in the _extra-muros_ early Christian basilica of Elbasan (roman town of _Scampis_), focused once again in the previously excavated sectors, aiming to have a better understanding of the plan, architectonic elements and building technique of the basilica, as well as to define the monuments dating time.
The investigation of this year failed to reveal the entire structure of the monuments, as it appears to expand beyond the western and northern sectors of excavations. The walls of the basilica are preserved to the same height, assuming a deliberate destruction of the monument. Generally, none of the trenches opened during this year was deepened up to the basilicas floor level, this due to the various conservation problems regarding the monument’s architecture, mosaics and the wall frescoes, which were noticed throughout the entire perimeter of the walls uncovered.
The considerable part of the wall uncovered at the back of the apse clarified the _opus mixtum_ technique used in the monument’s construction. This building technique, at least in the apse, was used in the entire length of the wall. At both the inner and outer part of the apse, the excavation revealed significant amount of tesserae and small mosaic fragments containing geometric motives. The discovery of a column of the dividing arcade between the nave and the side aisle, confirmed the existence of the alternated supportive elements (column – wall pilaster).
The fact that the arms of the transept have the same width as the nave, represent a unique example for the early Christian churches found in Albania. Ruins of a pilaster of the southern arcade were also uncovered.
The reconstruction of the basilica showed a clear similarity with other early Christian monuments found in the country, such as the Basilica of Butrint, the 40 Saints, etc.
The dividing stylobates of the lateral naves have a considerable height above the floor level of the central nave, though their complete height was not possible to be defined. The narthex of the church has had an annex, at least in its southern side. The mosaics, predominated by the use of glass tesserae, have similarities with those found in the chapel of the amphitheatre of Durrës, basilica of Arapaj and the baptistery of the cathedral of Bylis, all dated at the end of the Late Roman period. The rich architectonic sculpture discovered during the excavation is of local and imported type production.
Director: Ylli Cerova; Elio Hobdari
Research Body: Instituti Arkeologjik Tiranë (Albanian Institute of Archaeology)

Media

Name: Basilica extramuros of Scampis

Year: 2012
Summary: en During the 2012 excavations in the extra-mural basilica in Elbasan, a large part of the monument was revealed. Thus, in the outer part of the apse, the excavated space was expanded by about 1 m, where in the part adjacent to the wall of the apse, fragments of window panes continued to emerge. Some small, illegible Byzantine coins also came to light. Another area where excavations were carried out was in the northern wing of the transept where the work was concentrated on a limited area and as a result it was possible to discover a part of its floor. Excavations in the northern nave in the upper part of the destruction layer revealed architectural elements of the northern arch. In the southern nave, excavations were concentrated only on a small area in the western part of this space. After removing the upper layer of the ruin, two other columns of the southern arch, parts of the vault of the arch, came to light. Surveys in the central nave were limited and at their conclusion a part of the mosaic floor adjacent to the stylobate of the northern arch was discovered. From the excavations in the narthex, the entrance to its northern annex also came to light. After the complete discovery of the floor of the narthex, under the mosaic, in the northern part of the narthex, the presence of a tomb was revealed. The grave had an east-west orientation, with a length of 2m, a width of 1.16m and a depth of 1.18m. In the exonarthex, the excavations were concentrated only in its southern part. Recently, at a distance of about 4.20 m to the east of the southern annex of the narthex, a north-south wall resting on the southern wall of the nave came to light. Only a length of about 5m was discovered.; During the 2012 excavations in the extra-mural basilica in Elbasan, a large part of the monument was revealed. Thus, in the outer part of the apse, the excavated space was expanded by about 1 m, where in the part adjacent to the wall of the apse, fragments of window panes continued to emerge. Some small, illegible Byzantine coins also came to light. Another area where excavations were carried out was in the northern wing of the transept where the work was concentrated on a limited area and as a result it was possible to discover a part of its floor. Excavations in the northern nave in the upper part of the destruction layer revealed architectural elements of the northern arch. In the southern nave, excavations were concentrated only on a small area in the western part of this space. After removing the upper layer of the ruin, two other columns of the southern arch, parts of the vault of the arch, came to light. Surveys in the central nave were limited and at their conclusion a part of the mosaic floor adjacent to the stylobate of the northern arch was discovered. From the excavations in the narthex, the entrance to its northern annex also came to light. After the complete discovery of the floor of the narthex, under the mosaic, in the northern part of the narthex, the presence of a tomb was revealed. The grave had an east-west orientation, with a length of 2m, a width of 1.16m and a depth of 1.18m. In the exonarthex, the excavations were concentrated only in its southern part. Recently, at a distance of about 4.20 m to the east of the southern annex of the narthex, a north-south wall resting on the southern wall of the nave came to light. Only a length of about 5m was discovered.
Summary Author: Ulsi Tota; Kriledjan Ҫipa
Director: Elio Hobdari; Ylli Cerova
Research Body: Instituti Arkeologjik Tiranë (Albanian Institute of Archaeology)
Funding Body: Instituti Arkeologjik Tiranë (Albanian Institute of Archaeology)

Team

Archaeologist - Valbona Hysa

Student - Ani Belegu

Media

Name: Basilica extramuros of Scampis

Year: 2014
Summary: en The main objective of the excavations during 2014 in the extra-mural basilica in Elbasan was the excavation of grave 2 located under the floor, in the part of the southern annex of the narthex. The tomb was built with a brick vault, and its entrance, located to the east, was closed with a sandstone slab. The grave measured 2.23m x 1m and the height of the masonry was about 0.97m. River pebbles bound with mortar were used for the construction of the tomb, while the semicircular vault was built with bricks. Mortar was used for the floor. At the end of the excavation of this grave, the presence of three skeletons was discovered, not very well preserved.
Only the lower limbs seem to have been preserved in their original position, while in the southeastern corner the presence of a space can be distinguished which may have been used by the person who buried the individuals. However, it remains unclear whether the three individuals were placed at the same time or at different times. As for the dating, in the absence of archaeological material it is impossible to say in what period this tomb could have been built.
Summary Author: Ulsi Tota; Kriledjan Ҫipa
Director: Elio Hobdari
Research Body: Instituti Arkeologjik Tiranë (Albanian Institute of Archaeology)
Funding Body: Instituti Arkeologjik Tiranë (Albanian Institute of Archaeology)

Media

Shpuza 2011
S. Shpuza, 2011, Kronikë e gërmimeve 2009-2010, in Iliria XXXIV: 387-410.
Cerova et. al. 2011
Y. Cerova, E.Hobdari, A. Islami, 2011, Bazilika paleokristiane extra-muros në Scampis (Elbasan); Rezultatet e gërmimeve 2007-2009, in Candavia 3: 105-134
Hobdari-Cerova, 2013
E. HOBDARI, Y. CEROVA., (2013) Bazilika paleokristiane extra-muros e Scampis (Elbasan) - 2012, Iliria, 37, p. 409 – 427
[Untitled]
https://www.persee.fr/doc/iliri_1727-2548_2013_num_37_1_2454
Hobdari, 2014
E. HOBDARI., (2014) Bazilika paleokristiane jashtë mureve të Scampis (Elbasan) 2014, Iliria, 38, p. 327 – 335

Location

Ancient Site Name: Scampis
Location: Elbasan
Easting: 20.081553
Northing: 41.112353